webmaster
 
Konu Kilitli
02-12-2011 00:58:29
 

Einstein''nin Bilime Katkilari Nedir?

Insanlik tarihinin en yaraticimzekâlarindan oldugu daha sagliginda kabul edilen Alman asilli ABD'li fizikçi. 20. Yüzyilin baslarinda gelistirdigi kuramlariyla ilk kez kütle ile enerjinin esdegerliligini kanitlamis, ayrica uzay, zaman ve kütleçekimi üzerine tümüyle yeni düsünme yollari önermistir. Özellikle görelilik ve kütle çekimi kuramlari, Newtondan sonra fizik alaninda yeni bir çigir açmis, bilimsel ve felsefi arastirmalari bastan asagi degistirmistir.1921'de Nobel Fizik Ödülü'nü almistir.

BILIME KATKILARI



Einstein'in 1905'te Annalen der Physic'teyayimladigi " Über die von der molekularkinetinhen Theorie der Wärmegeforderte Bewegung von in ruhenden Flüssigkeiten suspendiertenTeilchen" ( Duragan bir sivi içindeki asilti parçaciklarinin Molekülerkinetik kurami çerçevesindeki hareketleri üzerine ) baslikli makalesiBrown hareketi üzerineydi. 1827'de Iskoçyali Robert Brown, su içindeasili haldeki çiçektozlarini mikroskop altinda incelemis ve sivinindurgun olmasina karsin çiçektozlarinin sürekli ve rastgele biçimdedevindigini gözlemisti.  1879'da ise Ingiliz kimyaci Sir WilliamRamsay, bu hareketlerin, sivi moleküllerinin +++++rdimanindankaynaklandigini ileir sürmüstü. Einstein, istatistiksel  yöntemlegerçeklestirdigi çalismalarinin soncunda Brown hareketi yapan birparçacigin katedecegi uzakligin, bu aradaki zamanin kareköküyle tersorantili oldugunu  belirledi ve birim hacimdeki sivi moleküllerininsayisinin hesaplanabilecegini gösterdi.



Einstein'in kuvantumfizigi alanindaki ilk önemli çalismasi ise, fotoelektrik etkiyiinceledigi ve 1905'te Annalen der Physic'te  yayimladigi " Über einendie Erzeugung  und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischenGesichtspunkt" ( Isigin olusumu ve dönüsümü üzerine bir görüs )baslikli makalesidir. Kara cisim asinmasi üzerine çalisan Alman fizikçiMax Planck, enerjinin süreksiz oldugu varsayimini ortaya atmis, veatomlar arasindaki enerji alisverisinin, isimanin frekansiyla dogruorantili olarak ve kuvantum adini verdigi enerji paketleri biçimindegerçeklestigini öne sürmüstü. Einstein ise isigin dalga ve parçaciközelligindeki ikili yapisini vurgulayarak, bu kesikli enerjialisverisinin, isigin maddeyle etkilesime girdigi her durumda geçerlioldugunu savundu. Fotoelektrik olayinda, üzerine isik düsen bazicisimlerin elektron salmasi olgusunu da, daha sonralari foton olarakadlandirilan bu isik enerjisi kuvantumlariyla açikladi.



Einstein'ingene 1905'te yayimladigi özel görelilik kuramina iliskin " ZurElektrodynamik bewegter Körper" ( Hareketli Cisimlerin Elektrodinamigi)adli makalesi, elektro magnetik olgulari açiklayan Maxwell yasalarinayeni bir bakis açisi getiriyordu. 19. Yüzyilin sonlarinda isiginelektromagnetik bir dalga özelligi tasidigi ve uzaydaki hizinin dasaniyede yaklasik 300,000 km oldugu görüsü agirlik kazanmisti. Budalgalarin boslukta ilerleyebilmesini saglayan ve madde disindaki tümboslugu dolduran "esir" ya da "eter" adli agirliksiz esnek bir ortaminda var oldugu kabul ediliyordu. Ama, esirin varligini kanitlamak içinyapilan tüm deneyler ve yeni varsayimlara dayali olarakgerçeklestirilen tüm deneyler olumsuz sonuç veriyordu. Einstein,fizikte devrim yapan makalesinde iki nokta arasinda yol alan isiginhizinin nasil belirlenecegi sorunundan yola çikti. Bu amaca yönelikolarak postula niteliginde iki temel ilke gelistirdi. Bunlardanbirincisine göre, mekanik denklemlerin geçerli oldugu her basvurusisteminde, elektrodinamik ve optik için de ayni yasalar geçerliydi.Öteki ilke ise, isigin, kendisini yayan cismin hareketinden bagimsizolarak boslukta her zaman ayni hizla yol aldigi niteligindeydi. Builkelerden de, birbirine göre hareket halinde olan iki gözlemcinin,hizlari sabitse, iki ayri yerde gerçeklesen iki olay arasindaki süreyiayni biçimde degerlendiremeyecekleri sonucunu çikardi. Gözlemcilerdenbiri, bu iki olayi ayni anda yani es zamanli olarak gördügünde,ötekinin olaylari belirli bir zaman araligiyla gözlemesi gerekiyordu.Eszamanlarin göreliligi denilen bu olgunun nedeni, olaylaringerçeklestigine iliskin en hizli belirti olan isigin hizinin, her ikigözlemci içinde ayni ve sonlu olmasiydi.



Einstein'in gene1905'te Annalen der Physic'de yayimlanan "Ist die Trägheit einesKörpers vonseinem Energieinhalt aphängig?" ( Bir Cismin EylemsizligiEnerji Içerigine Bagli midir? ) baslikli makalesi, özel görelilikkuramina düstügü matematiksel bir dipnoy özelligi tasiyordu. Buyazisinda, bir cismin kütlesi ile enerjisinin esdegerli oldugunu ve buenerjinin (E) cismin kütlesi (m) ile isik hizini (c) karesininçarpimina (E=m.c²) esit oldugunu belirtiyordu. Buna göre bir cisminhizi arttikça kütlesinin artmasinin nedeni, o cismin kazandigi  kinetikenerji idi. Her enerjinin bir kütlesi vardi ve kütle ya da madde birenerji biçimiydi. Bu nedenle de kütle ve enerji, ayni seyin iki degisikbiçimde ortaya çikisini simgeleyen esdegerli iki kavramdi.



Einstein'inözel görelilik kurami, deneyle ve gözlemle saptanmamis ve yalnizcaamaca uygun olarak gelistirilen, mutlak uzay, mutlak zaman esir veeszamanlilik gibi kavramlarin fizikten çikartilmasina yol açmisti. Özelgörelilik kuramiyla varilan uzunluk kisalmasi, saat yavaslamasi vekütle artmasi gibi sonuçlar, önce sag duyuya aykiri bulunduysasda, dahasonraki arastirmalar bu kuramin geçerliligini kanitladi.



Einstein1907 ve 1911'de özgül isilar üzerine gerçeklestirdigi çalismalarla, birkitadaki tüm moleküllerin özdes frekansla titresim yaptigini ve butitresimlerin kuvantumlu oldugunu varsayarak, düsük sicakliklarda özgülisinin sicaklikla nasil degistigini açikladi. 1912'de ise, isikindüklenen bir kimyasal tepkimede yer alan her molekülün, tepkimeye yolaçan isinimdan bir kuvantum sogurdugunu belirledi.



Einstein,çalismalarinin asil agirligini, görelilik kuramini daha genel birçerçeveye yerlestirme çabasi üzerinde yogunlastirmisti. Bu amacayönelik olarak, gözlemcilerin birbirlerine göre sabit degil, degisenhizlarda yani ivmekli olarak hareket ettikleri durumda ortaya çikanolaylari arastirmaya giristi ve elde ettigi kuramsal bulgulari 1916'da,Annalen der Physic'te "Die Gurundlagen der allgemeinenRelativitätstheorie" (Genel Görelilik Kuraminin Temelleri) basliklimakalesinde yayimladi. Bu kurama göre, uzaydaki herhangi bir noktadakütle çekimi ile hizlanma hareketinin etkileri esdegerdir vebirbirinden ayirt edilmez. Bu postula, kütle çekiminin bir kuvvetdegil, uzay-zaman süreyinde, bir kütlenin etkisiyle olusan egrilmis biralan oldugunu öngörür. Bu nedenle, büyük kütlelerin yakinindan geçenkuvantumlu isik isinlarinin dogrultusunda bir sapma ortaya çikar. Genelgörelilik kurami yalniz Newton'un fiziginden degil eukleidesçigeometriden de kopusu simgeliyordu ve dört boyutlu uzay-zaman yerine"egri" bir uzay-zaman tanimi getiriyordu. Einstein'in yenidenklemleriyle, Merkür gezegeninin günberi noktasinda ortaya çikansasirtici düzensizlikleri ve daha güçlü kütle çekimi alanlarindabulunan yildizlarin, tayfin kirmizi ucuna daha yakin isik yaymalarininnedenini açiklamak olanakli duruma geldi.



Einstein, genelgörelilik kuramini everenin bütününe uygulayarak sonlu ve sinirsiz birevren modeli kurdu ve bunun matematiksel yapisini gelistirdi. Ama1929'da ABD astrononom  Edwin Powell Hubbule, gerçeklestirdigigözlemlerle, uzak gökadalarin isiginin kirmiziya kaydigini, buradankalkarak da bunlarin Yer'den uzaklastigini ortaya koydu. Böylece,genisleyen evren modeli Einstein'in duragan modelini geçersiz kildi.



Einstein,yasaminin sonuna degin elektromagnetik alan ile kütle çekimi alaninibir tek denklemler kümesinde birlestirerek bir birlesik alan kuramigelistirmeye çalistiysada, bunda basarili olamadi.



Einstein,gençlik yillarinda Avusturyali fizikçi ve filozof Ernst Mach'inetkisindee kalmistir. Fizigin matefizikten arindirilmasi gerektigine,doganin anlasilabilir olduguna, rastlantisal olgularin daha derin vekapsayici kurumlar çerçevesinde belirlenimci (determinist) yorumlarlaaçiklanabilecegine inaniyordu. 1925'e degin kuvantum mekaniginin enyaratici sonuçlarini ortaya çikaran kendisi oldugu halde, özellikleHeisenberg'in belirsizlik ilkesini öne sürmesinden sonra bu alandakigelismelere  karsit bir tutum içine girdi. Schrödinger'in dalgadenkleminin neyi temsil ettigi üzerine Bohr, Heisenberg, Born gibibilginlerle yaptigi tartismalar bir uzlasmayla sonuçlanmadi ve Einsteinyeni akimin disinda yalniz kalarak kendi çalismalarini yürüttü. Butartismalarindan birinde söyle yazmisti: " Bilimden beklediklerimizaçisindan birbirimize karsit kutuplarda toplandik. Siz (Bohr), zar atanbir tanriya, bense gerçek nesneler olarak var olan seyler dünyasindakiyetkin yasalara inaniyorum"...



Einstein'in 1905'te Annalen der Physic'te yayinladigi bes makalesinin disindaki baslica yapitlari, gene ayni dergide yayimlanan

"Zur Theorie der Brownischen Bewegung"  (1906; Brown Hareketi Kurami Üzerine),

"Zur Theorie der  Lichterzeugung und Lichtabsorption" (1906; Isik Salimi ve Sogurumu Kurami Üzerine),

"Plancksche Theorie der Strahlung und die Theorie der spezifischen Wärme" (1907; Isinimin Planck Kurami ve Özgül Isi Kurami),

"Grundlagender allgemeinen Relativitätstheorie" (1916;Genel Görelilik KuramininTemelleri) ile Zeitschrift für Mathematik und Pyhysic'te (Matematik veFizik Kurami) yayimlanan "Entwurf einer verallegemeinertenRelativitätstheorie und einer Theorie der Gravitation" (1913; Bir KütleÇekimi Kurami ve Genellestirilmis Görelilik Kuramina Bir Gönderme ),

HysikalischeZeitscerift'te "Quantentheorie der Strahlung" (1917; Isinimin KuantumKurami), Sitzungsberichte der Preussischen Akademie derWissenschaften'de (Prusya Bilimler Akademisi Oturum Tutanaklari),

"Quantentheorie des einatomigel idealen Gases" tir. ( 1924; Tek Atomlu Ideal Gazlarin Kuvantum Kurami ).

Ayricarelativity, the Special and the General Theory : A Popular Exposition (1920; Izafiyet Teorisi, 1976) ve L. Infield  ile birlikte The Evolutionof Physics ( 1938; Fizigin Evrimi, 1972) adli yaptlarini yayimlamistir.



Bir önceki yazı Eğri Uzay Zaman Nedir? hakkında bilgi vermektedir.

Konu Kilitli

"Einstein''nin Bilime Katkilari Nedir?" konusu hakkında etiketler
abd acisindan alan alber albert aleber astronomiye ayns aynstayn aynstaynin aystayn basarili bilgi bilim bilime bilimi bilimine bilimlere bilimlerin bilimsel bilimseleinstein bir biyolojiye brown calismalari calismalarinin Cisim demek der determinizm devrimi diger donusumu dunyaya einstein einsteinin filozof fizige fizigin fizik fizikci fotoelektrigin gorus gunberi hareketi hareketli ile ilgili isigin kara karkilari katkilar katkilari katkilarin katkilarini katkilariri katkisi katkisisi kattiklari kimdir kimyaci kimyaya kisa kisaca kutlece kuvantumu makalesi matematige mekanik midir mikroskobun nasildir nedir nelerdir nin nstei olan oldugu olusumu onemi onemli ozet ozeti ozetle quantentheorie resimleri strahlung tanimi tarihi tarihindeki tarihine tum uzay uzerine verdi verdigi yapitlari yapmistir yapti yaptigi zur

Eğri Uzay Zaman Nedir? Önceki | Sonraki El Dürbünleri Hakkında Ayrıntılı Bilgi Nedir?




Saat: 02:54 - Webmaster Forumu - Rss - Arşiv
İletişim Bilgileri, Contact Us, Kullanım Sözleşmesi, Gizlilik